ตาแห้งเกิดจากอะไร? 10 สาเหตุหลักและวิธีดูแลที่ถูกต้อง

ตาแห้งเกิดจากอะไร เข้าใจสาเหตุ อาการ และวิธี ดูแลให้ถูกทาง

เคยรู้สึกแสบตา เคืองตา เหมือนมีทรายในตา แต่พอปล่อยไว้กลับยิ่งตาพร่า หรือน้ำตาไหลทั้งที่รู้สึกแห้งไหม หลายคนพยายามหยอดตาบ่อย ๆ แต่ก็ยังไม่ดีขึ้น เพราะจริง ๆ แล้วคำถามที่ควรเริ่มคือ ตาแห้งเกิดจากอะไร และเรากำลังเจอสาเหตุแบบไหนกันแน่ บทความนี้จะช่วยอธิบายแบบเข้าใจง่ายว่า ตาแห้ง คืออะไร เกิดจากปัจจัยใดได้บ้าง วิธีดูแลที่ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน รวมถึงสัญญาณที่ควรไปพบจักษุแพทย์เพื่อประเมินอย่างเหมาะสม

ตาแห้ง คืออะไร

ภาวะตาแห้ง (Dry eye) คือ ภาวะที่ฟิล์มน้ำตาเคลือบผิวตาไม่สมดุล ทำให้ผิวตาถูกระคายเคืองได้ง่าย

โดยปกติน้ำตาไม่ได้มีแค่น้ำ แต่เป็นชั้นฟิล์มที่ประกอบด้วยหลายส่วน เช่น

ชั้นน้ำมัน (จากต่อมไขมันที่ขอบตา): ช่วยลดการระเหยของน้ำตา หากชั้นนี้มีปัญหา น้ำตาจะระเหยเร็ว
ชั้นน้ำ: ช่วยให้ความชุ่มชื้นและชะล้างสิ่งระคายเคือง หากผลิตน้อยลงจะเกิดความแห้ง
ชั้นเมือก: ช่วยให้น้ำตาเกาะผิวตาได้ดี หากผิดปกติ น้ำตาจะเคลือบไม่สม่ำเสมอ

ตาแห้งเกิดจากอะไร 10 สาเหตุหลักที่พบบ่อย

ด้านล่างเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อย โดยบางคนอาจมีมากกว่า 1 สาเหตุร่วมกัน

1) จ้องหน้าจอนาน กะพริบตาน้อย

เวลาทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ หรือมือถือ เรามักกะพริบตาลดลง ทำให้น้ำตาระเหยและผิวตาแห้งง่ายขึ้น โดยอาการมักเป็นช่วงบ่าย ๆ หรือช่วงใกล้เลิกงาน

2) ต่อมไขมันที่ขอบตาทำงานผิดปกติ

ต่อมไขมันบริเวณขอบตามักถูกพูดถึงว่า ต่อมไขมันอุดตัน หรือทำงานไม่ดี หากผลิตน้ำมันได้น้อยหรือคุณภาพไม่ดี จะทำให้น้ำตาระเหยเร็ว

มักสัมพันธ์กับ

เปลือกตาอักเสบเรื้อรัง หรือรังแคที่ขอบตา
การแต่งตาหนัก ๆ แล้วล้างไม่สะอาด
ผิวมัน เป็นสิว หรือโรซาเซียในบางคน

3) อยู่ในห้องแอร์ ลมพัดแรง ควัน ฝุ่น หรืออากาศแห้ง

สิ่งแวดล้อมเป็นตัวกระตุ้นสำคัญ โดยเฉพาะ

แอร์เย็นจัดทั้งวัน
นั่งใต้พัดลม หรือช่องแอร์ที่เป่าเข้าตา
ฝุ่น PM2.5 และควันบุหรี่

4) ใส่คอนแทคเลนส์เป็นเวลานาน

คอนแทคเลนส์อาจทำให้การกระจายฟิล์มน้ำตาเปลี่ยนไป และเพิ่มการระเหย หากใส่นาน ๆ โดยไม่พัก หรือใส่ทั้งที่ตาเริ่มแห้ง อาการมักจะยิ่งชัดเจนขึ้น

5) อายุเพิ่มขึ้น และการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน

เมื่ออายุมากขึ้น การผลิตน้ำตาและคุณภาพฟิล์มน้ำตาอาจลดลงได้ นอกจากนี้ฮอร์โมนที่เปลี่ยนในบางช่วง เช่น วัยทอง ก็ทำให้ตาแห้งพบได้บ่อยขึ้น

อาการตาแห้งที่พบบ่อย

แสบตา เคืองตา: เหมือนมีฝุ่นหรือทรายในตา โดยเฉพาะช่วงปลายวัน
ตาพร่าเป็นพัก ๆ : กะพริบตาแล้วดีขึ้นชั่วคราว
ตาแดง : ระคายเคืองง่าย เจอลม หรือแอร์แล้วเป็นมากขึ้น
น้ำตาไหล : เกิดขึ้นได้เพราะผิวตาระคายเคืองจนกระตุ้นน้ำตาไหลแบบสะท้อน
ลืมตาสู้แสงยาก: หรือรู้สึกตาล้า

หากมีอาการปวดตารุนแรง ตามัวชัดเจนขึ้นเรื่อย ๆ มีขี้ตาเยอะ หรือแพ้แสงมาก ควรพบจักษุแพทย์ทันทีเพื่อแยกโรคอื่นที่อาจไม่ใช่ตาแห้ง

วิธีดูแลตาแห้งด้วยตัวเองอย่างถูกต้อง

1) ปรับพฤติกรรมการใช้หน้าจอ

ใช้กฎ 20-20-20: ทุก 20 นาที มองไกล 20 ฟุต 20 วินาที ช่วยลดความล้าของตา
ตั้งเตือนให้กะพริบตา: โดยเฉพาะเวลาทำงานเพลิน ๆ
ปรับระดับจอให้ต่ำกว่าสายตาเล็กน้อย: เพื่อลดการเบิ่งตาและการระเหยของน้ำตา

2) จัดสภาพแวดล้อมให้ตาชุ่มชื้นขึ้น

เลี่ยงลมพัดเข้าตาโดยตรง เช่น พัดลม หรือช่องแอร์
หากอากาศแห้งมาก อาจใช้เครื่องเพิ่มความชื้นในห้องอย่างเหมาะสม
ใส่แว่นกันลม หรือกันฝุ่นเมื่ออยู่กลางแจ้ง หรือขับรถมอเตอร์ไซค์

3) ประคบอุ่น และทำความสะอาดขอบตา

ประคบอุ่น: ช่วยให้น้ำมันที่ข้นเหนียวละลายและไหลออกได้ดีขึ้น
ทำความสะอาดขอบตา: ทำอย่างอ่อนโยน เพื่อลดคราบและการอักเสบ

ถ้าทำแล้วเจ็บ แดงมาก หรือมีตุ่มที่เปลือกตา ควรหยุดและปรึกษาจักษุแพทย์

4) ใช้น้ำตาเทียมให้เหมาะกับรูปแบบการใช้

หากต้องหยอดบ่อยมากในวันหนึ่ง อาจพิจารณาแบบไม่มีสารกันเสีย โดยเฉพาะคนที่ตาไวต่อการระคายเคือง
การหยอดควรเน้นความสม่ำเสมอในช่วงที่ใช้สายตาหนัก แทนการรอให้แห้งมากแล้วค่อยหยอด

หมายเหตุ: น้ำตาเทียมมีหลายสูตร การเลือกให้เหมาะกับสาเหตุ เช่น ระเหยเร็ว ผิวตาอักเสบ หรือต่อมไขมัน จะช่วยให้คุมอาการได้ดีกว่า

5) จัดการปัจจัยกระตุ้นอื่น ๆ

ลดการขยี้ตา โดยเฉพาะในคนที่มีอาการแพ้
พักคอนแทคเลนส์เมื่อมีอาการ และใส่ตามเวลาที่เหมาะสม
นอนหลับให้เพียงพอและพักสายตาเป็นช่วง ๆ ช่วยลดอาการกำเริบได้

ควรหลีกเลี่ยงอะไรบ้าง

ไม่ใช้ยาหยอดลดตาแดงต่อเนื่องโดยไม่จำเป็น เพราะบางชนิดอาจทำให้เกิดการแดงซ้ำ หรือระคายเคืองได้ในบางคน
ไม่หยอดยาสเตียรอยด์ หรือยาปฏิชีวนะเอง หากไม่ได้รับการประเมินจากแพทย์ เพราะเสี่ยงต่อผลข้างเคียงและทำให้วินิจฉัยโรคคลาดเคลื่อน
ไม่ฝืนใส่คอนแทคเลนส์ทั้งที่แสบตาหรือพร่ามาก ควรถอดและพักตาก่อน
ไม่ขยี้ตาแรง ๆ เพราะเป็นการเพิ่มการอักเสบและทำให้ผิวตาระคายเคืองมากขึ้น

เมื่อไรควรพบจักษุแพทย์

ควรเข้ารับการตรวจ หากมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

อาการเป็นต่อเนื่องเกิน 2–4 สัปดาห์ แม้จะปรับพฤติกรรมแล้ว
ปวดตา แพ้แสงมาก ตาแดงมาก หรือมีขี้ตาเยอะ
ตามัวลงชัดเจน หรือการมองเห็นแกว่งมากผิดปกติ
เป็นผู้ใส่คอนแทคเลนส์และเริ่มแสบตาบ่อย
มีโรคประจำตัว หรือสงสัยว่ามีโรคภูมิคุ้มกันร่วมด้วย หรือปากแห้งมากผิดปกติ
มีแผนทำเลสิก หรือผ่าตัดแก้สายตา และเคยมีอาการตาแห้งอยู่เดิม

การตรวจอาจรวมถึงการประเมินฟิล์มน้ำตา ผิวตา และการทำงานของต่อมไขมันที่ขอบตา เพื่อให้การดูแลตรงจุดตามสาเหตุ

สรุป ตาแห้งเกิดจากอะไร และควรเริ่มดูแลจากจุดไหน

ตาแห้งเกิดจากอะไรนั้น มักเกี่ยวกับการที่ฟิล์มน้ำตาเสียสมดุล ไม่ว่าจะจากจ้องหน้าจอนาน กระพริบตาน้อย ต่อมไขมันทำงานผิดปกติ สิ่งแวดล้อม คอนแทคเลนส์ ยาบางชนิด ฮอร์โมน โรคประจำตัว หรือหลังทำหัตถการ ผ่าตัดตา โดยหลักการดูแลที่ได้ผล ควรเริ่มต้นจากการหาสาเหตุหลักของตัวเองให้เจอ จากนั้นปรับพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อมควบคู่กับการใช้น้ำตาเทียมอย่างเหมาะสม หากอาการเรื้อรังหรือรุนแรง ควรตรวจโดยจักษุแพทย์เพื่อวางแผนการดูแลที่ตรงจุด

สำหรับใครกำลังวางแผนผ่าตัดแก้สายตา หรือมีปัญหาตาแห้งที่กระทบคุณภาพชีวิต Prodpran LASIK โดยหมอปู คือหนึ่งในตัวเลือกที่คุณควรนัดตรวจอย่างยิ่ง เราพร้อมดูแลดวงตาของคุณ พร้อมเทคโนโลยีวิเคราะห์การมองเห็นอย่างละเอียด

นัดตรวจดวงตากับจักษุแพทย์เฉพาะทาง พร้อมคำแนะนำเฉพาะบุคคล

FAQ คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ตาแห้งเกิดจากอะไร

Q1: ตาแห้งเกิดจากอะไรในคนทำงานหน้าจอทั้งวัน?

ส่วนใหญ่เกิดจากการกะพริบตาน้อยลง ทำให้ชั้นน้ำตาระเหยเร็วกว่าปกติ ยิ่งถ้าอยู่ในห้องแอร์ที่อากาศแห้งก็จะยิ่งทำให้ตาแห้งได้ง่ายขึ้น

Q2: ตาแห้งแต่น้ำตาไหล เกิดจากอะไร?

เกิดได้ เพราะผิวตาระคายเคืองจนร่างกายหลั่งน้ำตาแบบ “สะท้อน” ออกมามาก แต่คุณภาพฟิล์มน้ำตาอาจยังไม่ดี จึงยังรู้สึกแห้งและแสบ

Q3: หยอดน้ำตาเทียมได้บ่อยแค่ไหน?

ขึ้นกับชนิดน้ำตาเทียมและอาการ หากต้องหยอดบ่อยมาก ควรพิจารณาสูตรไม่มีสารกันเสียและปรึกษาจักษุแพทย์เพื่อหาเหตุที่แท้จริง เพราะการหยอดอย่างเดียวอาจไม่พอในบางสาเหตุ

Q4: ใส่คอนแทคเลนส์แล้วตาแห้ง ควรทำอย่างไร?

แนะนำพักคอนแทคเลนส์ ลดเวลาใส่ เลือกชนิดเลนส์/น้ำยาที่เหมาะ และดูแลความสะอาดอย่างเคร่งครัด หากแสบตาหรือพร่ามากควรถอดทันทีและตรวจตา

Q5: ตาแห้งหลังทำเลสิกเป็นนานไหม?

หลายคนเป็นแบบชั่วคราวและค่อย ๆ ดีขึ้นได้ตามการฟื้นตัว แต่ระยะเวลาต่างกันในแต่ละคน หากมีตาแห้งเดิมควรประเมินและวางแผนดูแลก่อนทำ รวมถึงติดตามตามนัดอย่างสม่ำเสมอ